ՄԻՋԱՎԱՅՐԸ «Պէտք չէ իրականութիւնը անիծել, այլ` հասկանալ»: ԿԱՅԶԵՐԼԻՆԳ Լափող, կլանող է ամերիկեան միջավայրը: Հսկայ այդ խառնարանում հայութիւնը աշխարհագրօրէն այնքան է ցրուած եւ թուով այնքան կոտորակային է, որ նա իր միջավայրում կենտրոնանալու, որով քաղաքականապէս զգալի ոյժ ներկայացնելու կարելիութիւն չունի: Աւելի ողբալի է, սակայն, հոգեբանական ցրուածութիւնը: Թուենք մի քանիսն այն գործօններից, որոնք առանձնապէս նպաստում են դրան` ա) […]
* Տպագրվել է Սոֆիայում, 1935թ.: ԵՐԿՈՒ ԽՕՍՔ Ընթերցո՛ղ, օրերը` որ կ’ապրենք, գրեթէ աննախընթաց են հայոց պատմութեան բոլոր ժամանակների մէջ: Մե՛զ վիճակուեց` — Վկայ լինել մի մեծ վատութեան` մեր ժողովրդի մի մասի ամբարիշտ ուրացումին, եւ — Ցմրուր դատարկել բաժակը ազգային մի մե՛ծ ամօթանքի: Այն օրէն, երբ լենինեան դաժան կատակերգութիւնը չեկայաչարչար մեր հայրենիքում մի բուռ դերակատարներ գտաւ, […]
Տուէ՛ք ինձ ներցեղային բարոյականով առաջնորդուող մի հատիկ սերունդ, եւ ես ապահովեմ հայ ժողովրդի տեղն արեւի տակ: Առաջնորդը, որն իր ինչ եւ ինչպիսին լինելը մատնում է մասնաւորապէս մեծ վտանգների ժամանակ, ամէն ինչ է ժողովուրդների կեանքում` այբն ու ֆէն: Նրա աջն է գծում ճակատագիրն ազգերի: Նրա՛ն կը պարտեն ցեղերն իրենց հրթիռային վերելքը, ինչպէս եւ անկումը շռնդալի: Նա՛ […]
Մեր ազատագրական շարժման ուժականութիւնը հետեւանք է առաւելապէս խորօրէն ապրուած վիրաւորանքի` ծնունդ առած մեր ժողովրդի նուաստ եւ ողբալի վիճակէն: «Մենք տուն մեզ համար չե՛նք շիներ. Մենք հաց մեզ համար չե՛նք ցաներ-քաղեր. Մենք մեզի համար չե՛նք ապրեր»: Այսպէս կ’ողբերգէր մշեցի հայը, իր երգի մէջ դնելով իր վիճակի թշուառութեան ու նուաստութեան բովանդակ գիտակցութիւնը: Իսկ վասպուրականցին կը բողոքէր. «Էնկատար […]
Փախչում է մեր նորահաս սերունդը գաղութահայ կեանքի հոգեւոր անապատէն, եւ ծարաւի` նա ովասիս է փնտռում Դաշնակցութեան ծոցի մէջ: Սրբազան զայրոյթով նա փախչում է հայ կեանքի բոլոր տեսակի դպիրներէն ու փարիսեցիներէն — այն բոլորէն, որոնք իրենց յաւէտ մեղկ բնաւորութեան բերումով օտար ափերի վրայ շարունակում են տկարութիւն ցուցադրել եւ արհամարհանք շահել, որոնք պատռած սրբազան Եռագոյնը, հոգով հեռացած […]
Սիւնիքը կը չափուէր թուրք, թաթար եւ կարմիր հորդաների հետ: Կտրուած էինք աշխարհից, պաշարուած: Ռազմամթերք չկար, պակասում էր հացը: Այդ գերազանցօրէն ծանր օրերից մէկն էր: Շրջագայում էի ճակատէ ճակատ, դիրքէ դիրք` զօրամասերս հոգեպէս գօտեպնդելու համար: Արեւիքի հարաւ-արեւմտեան ռազմաճակատներից մէկում, Ալագեազի բարձունքների վրայ, մօտեցաւ ինձ հարիւրապետներից մէկը. — Պարո՛ն սպարապետ, անկարելին կարելի դարձնելով մենք թշնամու հետ չափուեցինք […]
Բարոյապէս սնանկ է անհատը, երբ նրան պակասում է ազգային հպարտանքի զգացումը — ծնունդ` ազգային ինքնաճանաչութեան, որ իր սնունդը առնում է մեր պաշտամունքից դէպի այն ամէնը, ինչ որ գեղեցիկ է, վսեմ եւ հերոսական Հայրենի Պատմութեան մէջ: Առանց այդ բարձր առաքինութեան, բարոյապէս պակասաւոր է անհատը, որպէս մարդ եւ որպէս անդամ հաւաքականութեան: Այդ նուիրական զգացումը ինձ համար շարունակում […]
Սիւնիքը կը շարունակէր իր հիասքանչ եւ ծանր գոյամարտը եւ այդ ո՛չ թէ մեր ցեղի մի հատուածի գոյութիւնը փրկելու կամ Հայաստանի անարժան մասը մտնելու համար — կրկնակ նպատակ, որ իրագործուած էր արդէն — այլ յանուն հայ մտաւորականութեան, որը բոլշեւիկեան գազանից մազապուրծ եւ հալածական` ապաստան էր գտել մեր լեռնաշխարհում: Կարմիր բանակը, գտնելով Հայաստանն առանց մտաւոր հայութեան, եկել […]
1921-ի գարունն էր, եւ դեռ Եռագոյնը կը ծածանուէր մեր Հայրենիքի լեռնային երկրամասի վրայ: Մայիս 28ի լուսաբացին լեռներէն երգ ու երաժշտութեամբ դէպի Սիւնեաց աշխարհի մայրաքաղաքն էին իջնում բուն Զանգեզուրի, Տաթեւի եւ Դարաբասի շրջանների ժողովրդական վաշտերը եւ բազմահազար մի զանգուած: Մարտնչող հայութիւնը, Արարատի փէշերի կարօտը հոգու մէջ, այդ օրը իր զայրոյթը պիտի յայտնէր մարդկութեան խղճին: Կէսօրուայ մօտ, […]
Կը խօսիմ մեր նորագիր ընկերներուն եւ կը զգամ, որ անոնք կը խորհրդածեն. — Գաղափարօրէն կը հաղորդուիմ այսօր: Հաղորդութի՛ւն, սակայն, ի՞նչ է ատոր խորհուրդը: Հոգեփոխուիլ եւ հոգեխառնուիլ Դաշնակցութեան ու անոր միջոցաւ` մեր ցեղին հետ: Այո՛, ցեղահաղորդութիւն է այդ: Երբ դա կայ, կը նշանակէ, թէ մեր հոգին դարձած է ընդունակ ցեղապրումի: — Նախ կը խոստովանիմ ճշմարտութիւնը, վասնզի […]
Դարեր շարունակ փառքի ճանապարհից դուրս մղուած մի ժողովրդի վերածնութեան ճիգերի խտացումն է Դաշնակցութիւնը: Նա ծնունդ առաւ պատմական այնպիսի մի վայրկեանում, երբ անցեալի մեծ ոգորումները դարձել էին հայ կեանքի հետ այլեւս օրգանական կապ չունեցող քարացած յիշատակներ, երբ խաւարելու աստիճան աղօտուել էին հայկական էութեան գունագեղ երանգները: Սեղմ ասած` երբ դեռ կը շարունակուէր մեր ցեղի հոգեւոր նահանջը, եւ […]
Ի՞նչ արժէ հանճարը, երբ նրան կը պակասէ մեծ սիրտը, երբ իր ողիմպիական մեծութեան մէջ նա անկարեկիր է, անխռով, պաղ: Անարժէք չէ՞ դա, երբ իր խօսքն իշխանութիւն չունի հոգիների վրայ եւ չի նպաստեր իր ժողովրդի հոգեւոր ինքնակառուցումին, երբ իր ցեղի ճակատագրի գերզգացողութիւնը չունի, եւ չի սնուցաներ իր ցեղի յաւիտենականութեան ձգտումը: Միեւնոյն չէ՞, կայ թէ չկայ նմանը, […]